نشریه علمی

از تاریک‌گردی تا سوگ بوم‌شناسانه در گردشگری آخرین فرصت: بازخوانی ظرفیت‌های بازآفرینی سجاس‌رود، رودخانه خون‌آلود


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 27 تیر 1405

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه مهندسی طراحی محیط‌‌زیست، دانشکدۀ محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده
امروزه تخریب محیط‌زیست از بحرانی کالبدی به چالشی روانی-وجودی تبدیل شده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر سجاس‌رود (قانلی‌چای) به عنوان «منظر رنج»، به دنبال تبیین این مسئله است که چگونه می‌توان سوگ بوم‌شناسانة ناشی از زوال رودخانه را از وضعیتی راکد به وضعیتی پویا تبدیل کرد. هدف اصلی، واکاوی نقش میانجی «روایت‌گری اصیل» در بستر گردشگری آخرین فرصت برای تقویت مسئولیت اخلاقی و بازآفرینی اجتماعی منطقه است. این مطالعه با رویکرد آمیختة توالی اکتشافی انجام شد. در فاز کیفی، ۱۸ مصاحبة نیمه‌ساختاریافته با ذی‌نفعان محلی و متخصصان انجام و به روش تحلیل مضمون، ابعاد سوگ استخراج شد. یافته‌های کیفی مبنای طراحی سناریوی مداخله و پرسش‌نامه‌ای با پایایی ۰٫۸۴ شد. در فاز کمی، اثر مداخلة «روایت‌گری اصیل» در قالب طرح شبه‌آزمایشی روی ۶۰ بازدیدکننده (۳۰ نفر آزمایش، ۳۰ نفر کنترل) سنجیده شد. تحلیل داده‌ها با آزمون t مستقل و شاخص اندازه اثر کوهن (d) در نرم‌افزار SPSS-26 صورت گرفت. یافته‌های کیفی سه مضمون کلیدی «سوگ کالبدی»، «سوگ هویتی (سولاستالژیا)» و «سوگ آینده‌نگر» را شناسایی کرد. نتایج کمی نشان داد مواجهه با روایت‌های اصیل و شاهدمحور، به‌طور معناداری (p<0.001) منجر به افزایش ۶۸ درصدی تمایل به مشارکت در بازآفرینی شده است. اندازه‌های اثر بزرگ (d>0.8) تأیید کرد روایت‌گری با تبدیل رنج به آگاهی، سوگ راکد را به «سوگ پویا» بدل می‌کند. پژوهش نشان داد سجاس‌رود نه صرفاً منظر آستانه‌ای زوال، بلکه «مکان-رسانه‌ای» برای بیداری بوم‌شناسانه است. بازآفرینی منظر فراتر از مداخلات مهندسی، نیازمند مدیریت معنا و «گردشگری حمایتی» است تا فقدان محیطی را به شریان آگاهی و مسئولیت اخلاقی تبدیل کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

From Dark Tourism to Ecological Grief in Last Chance Tourism: Re-reading the Regenerative Capacities of Sojas-River, the Bloody River

نویسنده English

Milad Golmohammadi
Department of Environmental Design Engineering, Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

Today, environmental degradation has transcended physical crisis to become a profound psychological and existential challenge. Focusing on the Sojas-River (Qanlıçay) as a “landscape of suffering,” this study investigates how ecological grief—stemming from riverine decay—can be transitioned from a stagnant state to a dynamic one. The primary objective is to evaluate the mediating role of “authentic storytelling” within “last-chance tourism” frameworks in enhancing ethical responsibility and fostering regional social regeneration. Employing an exploratory sequential mixed-methods approach, the study began with 18 semi-structured interviews with local stakeholders and experts, utilizing thematic analysis to identify dimensions of grief—specifically “physical grief,” “identity grief (solastalgia),” and “anticipatory grief”—which informed the development of a quasi-experimental intervention. This intervention was tested on 60 visitors (30 experimental, 30 control) and analyzed via independent t-tests and Cohen’s d in SPSS-26. Findings reveal that exposure to witness-based, authentic narratives significantly increased participants’ willingness to engage in regeneration by 68% (p < 0.001). Large effect sizes (d > 0.8) confirm that storytelling effectively converts suffering into awareness, transforming stagnant grief into “dynamic grief.” Consequently, the study posits that the Sojas-River serves not merely as a threshold landscape of decline, but as a “media-place” for ecological awakening. Ultimately, landscape regeneration necessitates shifting beyond engineering interventions toward the management of meaning and “supportive tourism,” effectively transmuting environmental loss into a vital artery of collective consciousness and ethical stewardship.

کلیدواژه‌ها English

  • Ecological Grief
  • Dark Tourism
  • Last-Chance Tourism
  • Authentic Storytelling
  • Landscape Regeneration
  • تاریخ دریافت 25 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 26 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 27 تیر 1405