نشریه علمی

جایگاه مفهوم «مکان» درطرح‌های هادی روستایی (نمونۀ مطالعاتی: روستاهای ابوالوفا و هُرین خلیفه، کوهدشت، لرستان)

دوره 5، شماره 18
پاییز 1403
صفحه 48-53

نوع مقاله : نقطه‌نظر/ نقدنظر

نویسنده

دانشجوی دکتری معماری منظر، گروه معماری منظر، دانشکدۀ معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران

چکیده
 عدم تحقق برنامه‌های توسعۀ فضایی روستا (طرح‌های هادی) در ایران یکی از چالش‌های مهم توسعۀ پایدار روستاها هستند. این برنامه‌ها که به‌منظور مدیریت توسعۀ کالبدی و عملکردی روستاها طراحی و اجرا می‌شوند، باوجود تلاش‌ها برای بهبود و اصلاح فضا کارکردهای روستا به نتایج مورد انتظار دست نیافته‌اند؛ طی بازدید به‌عمل‌آمده از روستاهای بخش مرکزی شهرستان کوهدشت (ابوالوفا، هُرین خلیفه، دم سرخ و...) ضمن تصدیق این پیش‌فرض به نظر می‌رسد عدم تحقق اهداف توسعه در مرحلۀ اقدام عمدتاً ناشی از ناتوانی برنامه‌ریزان در ادراک و شناسایی ویژگی‌های محیطی و ارزش‌های سرزمینی روستا در مرحلۀ تدوین برنامه باشد. بر اساس تعریف مکان و منظر، برنامه‌ریزی بر اساس مفهوم مکان نقش مهمی در تعیین هویت و موفقیت فضا دارد. مکان معادل فضای فیزیکی نیست؛ بلکه ادراک ناظر از آن حاوی ارزش‌ها و معانی مختلف است. مقایسۀ تطبیقی طرح‌های هادی دو روستای ابوالوفا و هُرین خلیفه در بخش مرکزی کوهدشت نیز مؤید این موضوع است که شکل برخورد با مفهوم مکان چه تأثیری بر روند توسعۀ روستا داشته است، به نظر می‌رسد تحقق‌پذیری اهداف توسعۀ روستایی (طرح‌های هادی) مستلزم شناخت دقیق مکان و توجه به لایه‌های منظر در فرایند برنامه‌ریزی است. لازمۀ این امر قرارگیری مرحله‌ای ویژه در شرح خدمات برنامه‌ریزی فضایی تحت عنوان «خوانش منظر» است که ضمن آن متخصص منظر با مشارکت جامعۀ محلی لایه‌های منظر را کشف کرده و ارزش‌های سرزمینی هویدا می‌گردد، این روند منجر به تهیه یک برنامۀ مبتنی‌بر مکان (مکان‌محور) خواهد بود که توسعۀ پایدار روستا را تضمین می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The Role of the Concept of "Place" in Rural Guide Plans (Case Study: Aboulvafa and Horin Khalifeh Villages)

نویسنده English

Pedram Sadafi KohnehShahri
Ph.D. Student in Landscape Architecture, School of Architecture, College of Fine Arts, University of Tehran, Iran.
چکیده English

The failure to realize spatial development programs for villages (Rural Guide Plans) in Iran is one of the significant challenges to the sustainable development of rural areas. These programs, designed and implemented to manage the spatial and functional development of villages, have not achieved the expected results despite efforts to improve and reform the functions of rural spaces. During visits to the villages in the central district of Kuhdasht County (Aboulvafa, Horin Khalifeh, Dam Sorkh, etc.), while confirming this premise, it appears that the failure to achieve development goals at the action stage is primarily due to the inability of planners to understand and identify the environmental characteristics and territorial values of the village during the program formulation stage. According to the definitions of place and landscape, planning based on the concept of place plays a crucial role in determining the identity and success of a space. Place is not equivalent to physical space; rather, the observer's perception of it contains various values and meanings. A comparative analysis of the Rural guide plans of the two villages of Aboulvafa and Horin Khalifeh in the central district of Kouhdasht also confirms that the way of approaching the concept of place significantly impacts the rural development process. It appears that the feasibility of rural development objectives (Rural Guide plans) requires a precise understanding of place and attention to landscape layers in the planning process. This necessitates a specific phase in the spatial planning service description titled "landscape reading," in which the landscape specialist, in collaboration with the local community, uncovers the landscape layers, revealing territorial values. This process will lead to the preparation of a place-based (place-oriented) program that ensures sustainable rural development.

کلیدواژه‌ها English

  • Rural Guide Plan
  • Place
  • Spatial Planning
  • Place-Based Program
ابراهیمی، محمدصادق؛ امینی، امیر مظفر؛ میکائیل، سید حنیف. (1393). بررسی خدمات زیربنایی و روبنایی طرح هادی روستایی در شهرستان آمل. مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 9(26)، 105-119. https://journals.iau.ir/article_513779.html
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. (1369). گزارش تهیه و اجرای طرح‌های هادی روستایی. مدیریت برنامه‌ریزی طرح‌های هادی.
بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، معاونت عمران روستایی. (1383). راهنمای تهیه طرح هادی روستایی. ج. 3. دفتر هماهنگی برنامه‌ریزی طرح‌ها.
توکلی، جعفر؛ میرزاده، علی‌اصغر و ابراهیمی، مراد. (1393). سنجش سطح توسعه‌یافتگی اجتماعی- اقتصادی روستاهای بخش مرکزی شهرستان کوهدشت. پژوهش‌های روستایی، 5(1)، 213-235. 
خرم‌روئی ریحانه، صدفی کهنه شهری پدرام. (1403). نقدی بر تهیۀ فرایند طرح هادی از مرحلۀ برنامه‌ریزی تا اقدام با رویکرد منظرین (نمونه موردی: روستای پای آستان در منطقۀ کوهدشت استان لرستان). مکتب احیاء، ۲(۲)، 34-۴۱. https://doi.org/10.22034/2.2.34
راهب، غزال. (1386). درنگی در مفهوم روستا. محیط‌شناسی، 33(41)، 105-116.
رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ خلیفه، ابراهیم؛ پور طاهری، مهدی و رحمانی فضلی، عبدالرضا. (1397). ارزیابی فرا تحلیل مقالات طرح‌های هادی روستایی در ایران. فصلنامۀ پژوهش‌های روستایی، 9(1)، 26-41.
شورای برنامه‌ریزی و توسعۀ استان لرستان. (1392). سند آمایش شهرستان کوهدشت. دفتر برنامه و بودجه، شرکت مهندسین مشاور سبزاندیش.
شولتز، کریستیان نوربرگ. (1353). هستی، فضا و معماری (ترجمۀ محمدحسن حافظی). انتشارات کتاب‌فروشی تهران.
علیمردانی، مسعود. (1371). ارزیابی طرح‌های هادی روستایی [پایان‌نامۀ منتشرنشدۀ کارشناسی‌ارشد]. دانشگاه تهران.
لینچ، کوین. (1372). سیمای شهر (ترجمۀ منوچهر مزینی). انتشارات دانشگاه تهران. مظفر، فرهنگ؛ حسینی، سید باقر؛ سلیمانی، محمد و ترکاشوند، عباس. (1387). ارزیابی اثرات اجرای طرح‌های هادی بر محیط‌زیست روستاهای ایران. فصلنامه علوم محیطی، 5(3).
معاونت عمران روستایی. (1402). بنیاد مسکن انقلاب اسلامی. قابل دسترس در:  https://www.bonyadmaskan.ir/pages/ruralconstruct.html#
منصوری، سید امیر. (1383). درآمدی بر شناخت معماری منظر. باغ نظر، 1(2)، 69-78.
منصوری، سید امیر. (1402). نسبت توسعه با مفهوم سرزمینی. منظر، 15(64)، 3. https://doi.org/10.22034/manzar.2023.180070
همتی، مرتضی. (1399). تبیین الگوی شناختی گردشگری روستایی با رویکرد منظر. گردشگری فرهنگ، 1(2)، 39-46. https://doi.org/10.22034/TOC.2020.243927.1019
Ahmadi, M. R. (1995). Rural Planning on the Basis of Rural Development Centers [Unpublished MastersThesis]. Univerity of Tehran.
Huggins, CD. (2016). Village land use planning and commercialization of land in Tanzania. LANDac Research Brief, 01, 1-6. 
Logan, J., & Molotch, H. (1987). Urban Fortunes: The Political Economy of Place. Berkeley.
Project for public spaces (PPS). (2001). How to turn a place around: A Handbook for Creating Successful Public Spaces. Project for public spaces.
  • تاریخ دریافت 18 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 20 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 20 آبان 1403