نشریه علمی

تأثیر بوم و فرهنگ بر خلق نقشمایه‌های سوزن‌دوزی در پوشاک محلی زنان ترکمن با نظری بر هویت فرهنگی و تبارشناسی قومی

دوره 5، شماره 18
پاییز 1403
صفحه 36-47

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، گروه صنایع‌دستی و پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانشجوی دکتری هنر اسلامی، دانشکدۀ هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

3 کارشناس ارشد پژوهش هنر، ادارۀ کل میراث فرهنگی، صنایع‎دستی و گردشگری گلستان، گلستان، ایران

چکیده
 نقشمایه‌های به‌کار رفته در سوزن‌دوزی‌های ترکمن، متأثر از شرایط اقلیمی، ‌فرهنگی، تاریخی و نیز آداب‌ورسوم و سنت‌های اقوام مختلف ترکمن است. هنرمندان سوزن‌دوز ترکمن، با توجه به برداشت‌های خود از ‌باورها، فرهنگ، پیشینۀ تاریخی و طبیعت و محیط پیرامون، نقشمایه‌هایی را که حاوی مفاهیم آشکار و پنهان است،‌ بر روی البسۀ محلی خلق می‌کنند. این پژوهش - که به روش توصیفی انجام شد - می‌کوشد تا ضمن بررسی ویژگی‌های نقشمایه‌های به‌کار رفته در سوزن‌دوزی ترکمن،‌ به تحلیل عوامل تأثیرگذار بر خلق نقشمایه‌های پوشاک زنان آن دیار بپردازد و به این پرسش پاسخ دهد که بوم و فرهنگ چگونه بر خلق نقشمایه‌های سوزن‌دوزی پوشاک سنتی زنان ترکمن تأثیرگذارند؟ حاصل پژوهش نشان می‌دهد پدیده‌های تصویری نهفته در نقشمایه‌های مذکور مفاهیم متفاوتی دارند و تأثیر الهامات طبیعی بر آن‌ها،‌ گاه به چنان شکلی از انتزاع نائل می‌شود که به سختی می‌توان معادلی برای آن در پدیده‌های پیرامون باز شناخت. با توجه به گذشتۀ تاریخی و نوع باورها و فرهنگ حاکم در منطقۀ ترکمن صحرا،‌ همچنین طبیعت ویژۀ این دیار، نقشمایه‌هایی که در سوزن‌دوزی‌های سنتی پوشاک زنان این سرزمین به‌کار می‌رود، برگرفته از ذهن هنرمندان ترکمن و تحت تأثیر عواملی چون: فرهنگ (آداب، رسوم، عقاید و باورها)، جانوران، طبیعت و محیط پیرامون و نیز بیانگر ویژگی‌ها و هویت‌های اقوام و دریافت‌های انتزاعی از عناصر جاری در زندگی آن‌هاست. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

The influence of region and culture on the creation of embroidery motifs in local clothing of Turkmen women with a look at the cultural identity and ethnic genealogy

نویسندگان English

Mostafa Rostami 1
Tahereh Mir 2
Bibi Rabeh Mami 3
1 Associate Professor, Department of Handicrafts and Research in Arts, University of Mazandaran, Babolsar, Iran,
2 PhD Student in Islamic Art, Tabriz, Islamic Art University, Tabriz, Iran
3 M.A. in Research of Art, Administration of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism, Golestan, Iran
چکیده English

The motifs used in Turkmen needlework are influenced by climatic, cultural, historical conditions as well as customs and traditions of different Turkmen ethnic groups. Turkmen needlework artists create patterns on local clothing based on their perceptions of beliefs, culture, historical background, and nature and the environment, containing explicit and implicit meanings. This descriptive study tries to analyze the characteristics of the patterns used in Turkmen needlework, to analyze the factors affecting the creation of patterns of women's clothing in that country and to answer the question, how do land and culture influence the creation of needlework patterns used in traditional Turkmen women's clothing. The results of the research show that the visual phenomena hidden in the mentioned motifs have different meanings and the effect of natural inspirations on them is sometimes achieved in such a form of abstraction that it is difficult to recognize an equivalent for it in the surrounding phenomena. Considering the historical past and the type of beliefs and culture prevailing in the Turkmen Sahara region, as well as the special nature of this land, the motifs used in the traditional needlework of women's clothing in this land are taken from the minds of Turkmen artists and influenced by factors such as: Culture (customs, traditions, beliefs and beliefs), animals, nature and the environment and also express the characteristics and identities of tribes and abstract perceptions of current elements in their lives.

کلیدواژه‌ها English

  • "Motifs"
  • "Needlework"
  • "Turkmen women"
  • "Traditional clothing"
  • "Environment and culture"
آزادگان، جمشید. (1372). تحقیق در توتمیسم. مؤسسۀ مطالعات و اشارات تاریخی میراث ملل.
آیرونز، ویلیام. (1386). ترکمن‌های یموت: مطالعۀ سازمان اجتماعی یک جمعیت ترک زبان در آسیای مرکزی (ترجمۀ محمدامین کنعانی). سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، شرکت نشر نقد افکار، افکار جدید.
اسفندیاری، صبا. (1371). منتخب نگرشی بر روند سوزن‌دوزی‌های ایران. انتشارات فرهنگان.
الطائی، علی. (1382). بحران هویت قومی در ایران. انتشارات شادگان.
بیدگلی، محمدرضا. (1369). ترکمن‌های ایران. نشر پاسارگاد.
خاموشی، زهرا. (1387). تحول کاربرد تزیین در سوزن‌دوزی بلوچ و ترکمن به شیوۀ سنتی و نوین. مطالعات هنر اسلامی، 5(9)، 73-98.https://www.sid.ir/paper/136812/fa
خزایی، محمد. (1387). مفاهیم نمادین درهنرطراحی ایرانی. مطالعات هنراسلامی، (8)، 25-40.https://www.magiran.com/p585165
ذباح، الهام و حاتم، غلامعلی. (1392). جستاری در مفاهیم نقوش سوزن‌دوزی ترکمانان گنبد کاووس. نگره، 8(28)، 69-76.https://negareh.shahed.ac.ir/article_132_706af72c7b18e6a33326c458fae17918.pdf
رستمی، مصطفی و میر، طاهره. (1398). تأثیر عقیده و باورهای دینی بر آرایه‌های زیورآلات ترکمن. هنرهای حوزۀ کاسپین، 1(1)، 87-105.https://www.magiran.com/p2270263
رضایی، احمد؛ ریاحی، محمد اسماعیل و سخاوتی‌فر، نور محمد. (1386). گرایش به هویت ملی و قومی در ترکمن‌های ایران. مطالعات ملی، 8(4)، 119-140.https://www.magiran.com/p474106
روح الامینی، محمود. (1383). مفهوم‌شناسی هویت ملی. در داوود میرمحمدی (ویراستار)، گفتارهایی دربارۀ هویت ملی در ایران. انتشارات تمدن ایرانی.
شادقزوینی، پریسا؛ حجازی، معینه السادات. (1399). مطالعۀ نشانه‌شناسی زیورآلات تومار زنان ایل تکه قوم ترکمن. زن در فرهنگ وهنر، 12(3)، 5-6. 10.22059/jwica.2021.308617.1469 https://doi.org/
غراوی، زهره. (1387). ریشه‌یابی عناصر تصویری در صنایع‌دستی استان گلستان [پایان‌نامۀ منتشرنشدۀ کارشناسی ارشد]. واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی. 
قوی پنجه، زهرا. (1394). نقش‌ورنگ در پوشاک زنان ترکمن. دومین کنفرانس بین‌المللی علوم و تکنولوژی، ترکیه، استانبول.
کبیری، فرانک و امیر حاجلو، پریسا. (1393). بررسی نقشمایه‌های جانوری در قالی ترکمن. هنرهای کاربردی، (4)، 39-50. https://aaj.semnan.ac.ir/article_378_a1a14e3ec0ff77563d6bf268237d2669.pdf
کلته، ابراهیم و آق آتابای، مریم. (1382). سوزن‌دوزی ترکمن. انتشارات ایل آرمان.
کسراییان، نصرالله. (1370). ترکمن‌های ایران. نگار تهران.
گوکلان، عصام الدین. (1392). آداب‌ورسوم مذهبی ترکمن ها. فصلنامۀ حبل المتین، 2(5)، 98-114.
گیدنز، آنتونی. (1398). جامعه‌شناسی اثر. نشر نی.
  • تاریخ دریافت 15 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 08 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 19 آذر 1403