بافت تاریخی به مثابۀ موزه هنرهای بصری جهت گردشگری تاریخی با تأکید بر نمونۀ شیراز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری معماری منظر، گروه معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

10.22034/toc.2021.255387.1029

چکیده

بافت تاریخی به‌مثابة مکانی با کالبدی تاریخی و محوطة میراثی در شهرها شناخته می‌شود و سالانه گردشگران زیادی به بافت‌های تاریخی شهرها سفر می‌کنند و در کشورهای در حال توسعه مثل ایران مکان‌های مهمی جهت جذب گردشگر محسوب می‌شوند. عنوان بافت قدیم شیراز از زمان رضاشاه در اسناد مربوط به توسعة شهر و تخریب بافت قدیم با نوسازی‌های دوران پهلوی اول باب شد که هم‌اکنون با عنوان محدودة تاریخی شناخته‌ می‌شود. تغییرات بنیادین در ساختار شهرهای سنتی منجر به فرسودگی این بافت‌ها شده و جمعیت ساکن در بافت قدیم شیراز به‌عنوان نمونه در این تحقیق، به بافت اطراف مهاجرت کردند. از طرفی طبق تعاریف سازمان جهانی یونسکو، گردشگر فرهنگی با هدف آشنایی با فرهنگ جامعة میزبان عازم مقصد می‌شود. با مهاجرت‌پذیری بافت تاریخی شهرها و تغییر اساسی در ساختار جمعیتی، آیا میراث فرهنگی ناملموس بافت، که به عنوان مثال در بافت تاریخی شهر شیراز حدود هزارسال هویت فرهنگی آن را شکل داده است، به حیات خود ادمه می‌دهد؟ نتایج حاصل از تحقیق حاکی از آن است که از دورة پهلوی اول تا کنون اقدامات صورت‌گرفته در بافت تاریخی شیراز در قالب حفاظت و توسعه منجر به تحول در ساختار جمعیتی بافت تاریخی و در نتیجه تغییر اساسی در «میراث فرهنگی ناملموس» بافت شده است و هم‌اکنون بافت تاریخی شیراز به استثنای بازار، علی‌رغم برخورداری از پتانسیل برای توسعة گردشگری فرهنگی، مکان بازنمایی هویت فرهنگی شهر شیراز نیست و به مثابة موزه هنرهای بصری است که گردشگران از بخشی از «میراث ملموس» به جای مانده از گذشته بازدید می‌کنند.

کلیدواژه‌ها


ایمان، محمدتقی. (1390). نگاهی روش‌شناسانه بر تدوین برنامه‌های توسعه اقتصادی-اجتماعی بافت قدیم شهری. مجله مطالعات شهری، 1 (1)، 53 - 76.
بهشتی شیرازی، سیدمحمد. (1394). بافت تاریخی یا پهنه تاریخی؛ رسانه‌ها عامل فعال‌سازی سیستم عصبی بافت تاریخی. مجله چیدمان، 4 (10)، 18 - 23.
حسینی‌فسایی، میرزاحسن. (1378). فارسنامه‌ناصری. تصحیح و تحشیه دکتر منصور رستگارفسایی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
شهرداری شیراز. (1371). طرح تفصیلی شهر شیراز ؛ مطالعه وضعیت موجود منطقه تاریخی-فرهنگی. شیراز: معاونت برنامه ریزی و توسعه سرمایه انسانی.
شهرداری شیراز.  (1381). طرح احیاء محور فرهنگی-تاریخی شیراز. شیراز: معاونت برنامه ریزی و توسعه سرمایه انسانی.
گیدنز، آنتونی. (1378). تجدد و تشخص (ترجمة ناصر موفقیان)، تهران: نشر نی.
لوکمان، توماس و برگر، پیترال. (1375). ساخت اجتماعی واقعیت (ترجمة فریبرز مجیدی)، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
منصوری، سیدامیر. (1399). گردشگری فرهنگ، باتکیه‌بر تفاوت مفهومی فرهنگ و فرهنگی. مجلة گردشگری فرهنگ، 1 (1)، 5 - 8.
نورایی، مهرداد. (1393). تحلیلی بر تأثیرات متقابل هویت فرهنگی و تغییرات جامعه. مجلة جامعه‌پژوهی فرهنگی، 5 (1)، 113 - 121.
وارثی، حمیدرضا؛ تقوایی، مسعود و رضایی، نعمت‌الله. (1391). ساماندهی بافت فرسوده شهری (نمونه موردی: شیراز). مجلة برنامه‌ریزی فضایی، 2 (2)، 129-156.
 
ICOMOS (2005). Xi’an Declaration on the Conservation of the Setting of Heritage Structures, Sites and Areas. https://www.icomos.org/en/xian2005/home_eng.htm.
Petroman, I., Petroman, C., Marin, D., Cialoc, R., Vaduva, L. & Pandur, I. (2013). Types of Cultural Tourism. Scientific Papers: Animal Science and Biotechnologies, 46 (1), 385-388.
Richards, G. & Russo, A. P. (2016). Synthesis and Conclusions: Towards a new geography of tourism?. In Russo, A.P. and Richards, G. (eds.) Reinventing the Local in Tourism: Producing, Consuming and Negotiating Place. Bristol: Channel View, pp. 251-266.
UNESCO. (1972). Conversation for the Protection of the World Cultural and Natural Heritage. Paris: UNESCO.
UNESCO. (2003). International Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Paris: UNESCO.
UNESCO. (2011). Recommendation on the Historic Urban Landscape, adopted by the General Conference at its 36th session, 10 November 2011, Paris: UNESCO World Heritage Centre.
UNWTO. (2018). Tourism and Culture Synergies. Madrid, DOI: https://doi.org/10.18111/9789284418978.