منظر آیینی از نگاه گردشگری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر دکتری معماری منظر، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده

بشر همواره برای به‌رسمیت شناخته شدن اعتقادات و باورهای خود، مفاهیم ذهنی نهفته در آنها را به‌گونه‌ای تمثیلی و نمادین و در قالب اعمالی مشخص که «آیین» نامیده می‌شود بیان کرده است. آیین‌ها نقش مهمی در بازگویی مؤلفه‌های فرهنگی جوامع و گروه‌های فرهنگی داشته و از جاذبه‌های گردشگری پراهمیت تمدن‌های کهنی نظیر ایران به‌شمار می‌روند. منظر به‌عنوان یک شکل چندظرفیتی شناخت، امکان آگاهی به ابعاد مهمی از گردشگری آیینی را فراهم آورده و با بازخوانی ریشه‌ها، قابلیت‌ها و گونه‌های مختلف آیین‌ها افق‌های جدیدی را در زمینه توسعۀ گردشگری فراهم می‌آورد. هدف از نوشتار حاضر بررسی ابعاد مختلف مناظر آیینی و استفاده از قابلیت‌ها و جاذبه‌های آن، از طریق اتخاذ رویکرد گردشگری منظر به اماکن و رویدادهای آیینی است که با بررسی نمونه‌هایی از مناظر آیینی ایران مورد بحث قرار می‌گیرد.
انسان‌ها در طول تاریخ برای پاسخگویی به نیازهای مادی و معنایی خود دست به آفرینش اسطوره‌ها و به‌کارگیری آیین‌ها زده‌اند. آیین‌ها به‌عنوان شکل عملی باور‌ها دارای سه‌ وجه کالبدی، معنایی و اجتماعی‌اند که از برهم‌نهی سه عامل انسان، محیط انسان‌ساخت و طبیعت شکل گرفته‌اند. استمرار باورها و معانی، امکان شناخت مؤلفه‌های فرهنگی و هویتی و بهبود کیفیت اجتماعی و مشارکتی گردشگری، ازجمله قابلیت‌های مناظر آیینی در بهبود تجربۀ گردشگری است. اتخاذ نگاه گردشگری منظر در پرداختن به نقش آیین‌ها، ارتقای جایگاه گردشگران از نظاره‌گرانی صرف به کنش‌گرانی در تعامل و ارتباط با محیط را به‌دنبال داشته که با پرسش از چیستی و چرایی آیین‌ها امکان شناخت و دست‌یابی به‌معانی و ارزش‌های فرهنگی مستتر در آنها را فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها


ابرقویی فرد، حمیده؛ صابونچی، پریچهر و فرزین، احمدعلی. (1397). بازخوانی نقش مناظر آیینی در هویت‌بخشی به شهرهای ایرانی. باغ نظر، 15(65)، 5-12.
ابرقویی‌فرد، حمیده. (1398). تأملی بر نمودهای منظر آیینی در استان کرمان. هنر و تمدن شرق، 7(24)، 13-20.
اورسل، ارنست. (1382). سفرنامه قفقاز و ایران. (ترجمه علی اصغر سعیدی) تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
بهار، مهرداد. (۱۳۸۹). پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: آگاه
بیگی، حمیده. (1398). نقش گردشگری آیینی در نگهداشت فرهنگ عزاداری حسینی؛ مطالعه موردی شهرک ماسوله. مجله تحقیقات فرهنگی ایران، 12(2)، 101 -131.
پرچکانی، پروانه. (1393). آمایش منظر و مدیریت گردشگری. منظر، 6(29)، 34-39.
جوادی، شهره. (1386). اماکن مقدس در ارتباط با طبیعت (آب، درخت و کوه). باغ نظر، 4(8)، 12-22.
جوادی، شهره. (1397). گردشگری آئینی. منظر، 10(42)، 14-21.
خرم‌رویی، ریحانه؛ ماهان، امین و فرزین، احمدعلی. (1398). تبیین مفهوم منظر آیینی و بررسی جلوه‌های تبلور آن. هویت شهر، 13(2)،51-62.
رستم‌پور، سالومه. (1382). مهرپرستی در ایران، هند و روم. تهران: انتشارات خورشیدآفرین.
سپهر، محمدهمایون و رحیمی، بهمن. (1391). گردشگری آیینی، آیین نوروز شیراز، اولین همایش ملی گردشگری وطبیعت گردی ایران زمین، همدان، ایران.
ضیایی، محمود و تراب احمدی. (1391). شناخت صنعت گردشگری با رویکرد سیستمی، تهران: علوم اجتماعی.
طاهری، رضا. (1393). آناهیتا و ایزدبانوان دیگر در اسطوره‌ها و باورهای ایرانیان. تهران: فروهر.
غضنفری، پروانه و جوادی، شهره. (1388). نگاه آیینی به گردشگری ایرانی. منظر، 1(5)، 70-73.
فکوهی، ناصر. (1383). انسان‌شناسی شهری. تهران: نشر نی.
گرین، راجر لنسلین. (1381). اساطیر یونانی (ترجمه عباس آقاجانی). تهران: سروش.
منصوری، سیدامیر. (1393). گردشگری به‌مثابۀ نظام معرفت. منظر، 6(29)، 28-33.
منصوری، سیدامیر، جوادی، شهره. (1397). سه‌گانه منظر ایرانی. تهران: انتشارات پژوهشکده نظر.
منصوری، سیدامیر و شفیعا، سعید. (1398). آشنایی با منظر (گردشگری منظر). تهران: انتشارات مهکامه.
منصوری، سیدامیر. (1399). گردشگری فرهنگ با تکیه بر تفاوت مفهومی فرهنگ و فرهنگی. گردشگری فرهنگ، 1(1)، 5-8.
نیکنام، کامبیز. (1393). مقایسۀ دو مفهوم گردشگر و زائر. منظر، 6(29)، 46-51.
همیلتون، ادیت. (1376). سیری در اساطیر یونان و رم (ترجمه عبدالحسین شریفیان). تهران: اساطیر.
Bell, C. & Lyall, J. (2002). The accelerated sublime: Landscape, tourism, and identity. United States: Greenwood Publishing Group.
Bremer, T. S. (2001). Religion on display: tourists, sacred place, and identity at the San Antonio missions. Canada: Princeton University.
Bremer, T. S. (2006). Sacred spaces and tourist places. In Tourism, religion and spiritual journeys. New York:. Routledge.
Durkheim, E. (1965). The Elementary Forms of the Religious Life (J.W. Swain, Trans.). New York: The Free Press.
Eliade, M. (1961). the sacred and the profane: the natureof religion. New York: Harper & Row.
Fortes, M. (1962). Ritual and office in tribe society. In Essays on the ritual of social relations (ed. M. Gluckman). Manchester: Manchester University Press.
Gluckman, M. (1962). Les Rites de Passage. In Essays on the ritual of social relations (ed. M. Gluckman). Manchester: Manchester University Press.
Graburn, N. H. (2004). Secular ritual: A general theory of tourism. Tourists and tourism: A reader, 23-34.
Kaszowski, L. (2000). Methodology of pilgrimage-peregrinus. Cracoviensis, (10), 75-82.
Knudsen, D. C. (2008). Landscape, tourism, and meaning. United Kingdom: Ashgate Publishing.
Lan, Q. (2018). Does ritual exist? Defining and classifying ritual based on belief theory. The Journal of Chinese Sociology, 5(1), 1-14.
Mann, A. T. (2010). Sacred landscapes: The threshold between worlds. New York: Sterling.
Picard, D. & Robinson, M. (2006). Festivals, tourism and social change: Remaking worlds. United Kingdom: Channel view publications.
Selstad, L. (2007). The social anthropology of the tourist experience. Exploring the “middle role”. Scandinavian Journal of Hospitality and Tourism, 7(1), 19-33.
Smith, V. L. (Ed.). (2012). Hosts and guests: The anthropology of tourism. United States: University of Pennsylvania Press.