پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر گردشگری فرهنگ 2717-2627 6 23 2026 01 21 Potentials and Strategies for Utilizing the Shrine of Shah Nematollah Vali in Developing Literary Tourism and Strengthening the Cultural Identity of Kerman Province ظرفیت‌ها و راه‌کارهای بهره‌گیری از آستانۀ شاه نعمت‌الله ولی در توسعۀ گردشگری ادبی و تقویت هویت فرهنگی استان کرمان 42 57 239016 10.22034/toc.2026.547875.1210 FA معصومه بختیاری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران معصومه خدادادی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران طاهره خبازی گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ورامین- پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، ایران Journal Article 2025 09 20 Shah Nematollah Vali (731–834 AH), a renowned Iranian mystic and poet, is a pivotal figure in the history of Sufism. His shrine in Mahan, Kerman, serves as a significant center linking mystical, literary, and ritual heritage. It exemplifies the intersection of literary-mystical texts, sacred spaces, and tourist attractions. This study, adopting a descriptive-analytical method and an interdisciplinary approach, explores the literary tourism functions of the shrine at three levels: representation of mystical heritage, patterns of visitor engagement, and local socio-economic impacts. Data were collected through fieldwork, including observation and interviews with cultural activists and visitors. The integration of architectural elements, pilgrimage rituals, and literary-mystical references has transformed Astana from a purely historical site into a profound literary-cultural experience. Notably, the Chelekhaneh, a lesser-known section, plays a crucial role in deepening mystical tourism and enhancing the durability of visitor experiences. Furthermore, the shrine fosters unique social interactions between pilgrims and tourists, linking rituals with cultural activities and supporting local handicrafts such as pateh-embroidery. Tourism centered on this complex not only generates direct employment in the service sector but also indirectly stimulates local businesses, consolidating Mahan’s position in literary tourism. These impacts can be amplified through literary and cultural programs, including conferences dedicated to Shah Nematollah Vali. The findings highlight the need to revise models of cultural content presentation and management at Astana, positioning it as a prime example of literary tourism’s potential to connect intangible heritage with sustainable local development. شاه نعمت‌الله ولی (۷۳۱-۸۳۴ هـ)، عارف و شاعر برجستۀ ایرانی، یکی از چهره‌های کلیدی تاریخ تصوف است و آستانۀ او در ماهان کرمان، به‌عنوان کانون مهم پیوند میراث عرفانی، ادبی و آیینی شناخته می‌شود. این مکان نمونه‌ای از پیوند میان متن ادبی- عرفانی، مکان مقدس و جاذبۀ گردشگری است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و رویکردی میان‌رشته‌ای، کارکردهای گردشگری ادبی آستانۀ شاه نعمت‌الله ولی را در سه سطح بررسی کرده است: بازنمایی میراث عرفانی، الگوی مواجهۀ بازدیدکنندگان با مکان و پیامدهای اقتصادی- اجتماعی محلی. داده‌ها ازطریق مطالعات میدانی شامل مشاهده و گفت‌وگو با فعالان و بازدیدکنندگان گردآوری شده‌اند. ترکیب عناصر معماری، آیین‌های زیارتی و ارجاعات ادبی- عرفانی، آستانه را از یک مقصد صرفاً تاریخی فراتر برده و به فضایی برای تجربۀ عمیق ادبی- فرهنگی تبدیل کرده است. به‌ویژه، چله‌خانه (به‌عنوان بخشی کمتر شناخته‌شده) نقشی کلیدی در تعمیق تجربۀ گردشگری عرفانی ایفا می‌کند و آشنایی با آن، ماندگاری تجربه را افزایش می‌دهد. ازسویی‌دیگر، مکان مذکور الگوهای خاصی از تعاملات اجتماعی میان زائران و گردشگران ایجاد کرده است؛ ازجمله پیوند آیین‌های زیارتی با فعالیت‌های فرهنگی و تقویت صنایع‌دستی بومی مانند پته‌دوزی. گردشگری مبتنی‌بر این مجموعه، کنار ایجاد فرصت‌های شغلی مستقیم در بخش خدمات، به‌طور غیرمستقیم محرک توسعۀ کسب‌وکارهای محلی است و جایگاه ماهان را در گردشگری ادبی تثبیت می‌کند. این تأثیر را می‌توان با برگزاری برنامه‌های ادبی و فرهنگی ازجمله همایش‌های ادبی با محوریت شاه نعمت‌الله ولی، تقویت کرد. نتیجه‌گیری پژوهش بر ضرورت بازنگری در الگوی معرفی و مدیریت محتوای فرهنگی آستانه تأکید دارد و آن را نمونه‌ای ممتاز از ظرفیت گردشگری ادبی در پیوند میراث ناملموس با توسعۀ پایدار محلی می‌داند. https://www.toc-sj.com/article_239016_3d7aa6a9a857146df5fcfcd3c01ae2ad.pdf