خوانش پیکربندی مجموعۀ تاریخی سعدالسلطنه قزوین با تأکید بر شکل و موقعیت عناصر کالبدی فضایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معماری، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران.

چکیده

| اماکن تاریخی به‌مثابة اجزای مهم و پر جاذبة شهر همواره به‌عنوان مقاصد بازدید گردشگران حائز اهمیت، هویت و شخصیت‌اند. از نتایج سازمان‌دهی مطلوب این‌گونه فضاها ماندگاری ذهنی تجربة فضایی، شکل‌دهی به قرارگاه تعاملات اجتماعی و تکرار بازدید مخاطبان است. هدف تحقیق حاضر تحلیل مؤلفه‌های اثرگذار کالبدی فضایی مجموعه‌های گردشگری شهری بر ارتقای خوانش‌پذیری و درنتیجه افزایش میزان بازدید و استفاده از آن‌هاست. این تحقیق با ترکیبی از روش‌های توصیفی تحلیلی، استدلال منطقی و موردپژوهی انجام شده و ابزار گردآوری داده‌ها مشاهدات میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای است. اهتمام بازسازی مجموعة تاریخی سعدالسلطنه در بافت قدیم شهر قزوین در سالیان اخیر، جستجوی مفاهیم ساختار فضایی آن را به ‌عنوان فضایی پویا در قالبی بدیع به‌واسطة استمرار حضور شهروندان، به موضوعی درخور تأمل تبدیل کرده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد مؤلفه‌های اثرگذار کالبدی فضایی بر ارتقای خوانش‌پذیری و در نتیجه افزایش بازدید از اماکن تاریخی شامل گزینش‌پذیری فضا، رؤیت‌پذیری و نفوذپذیری بصری و حرکتی است. این عوامل در نمونة مطالعه از طریق ایجاد میدان‌های دید گسترده و چند سویه در بخش‌های کانونی، ایجاد کوتاه‌ترین مسیرهای ارتباط‌دهنده میان مقاصد مهم درونی و توجه به سامان‌دهی مطلوب ورودی‌های بافت تاریخی، بر افزایش میزان بازدید مؤثر بوده است.

کلیدواژه‌ها


بنتلی، ای‌ین. (1398). محیط‌های پاسخ‌ده (ترجمة مصطفی بهزادفر). تهران: دانشگاه علم و صنعت.
بی‌نیاز، فاطمه و حنایی، تکتم. (1396). بازشناسی عناصر مؤثر بر خوانایی در ادراک بزرگسالان مطالعة موردی: بلوار امامیه- مشهد. مطالعات شهری، (28)، 2-17.
پورتال شهرداری قزوین (1401). پروژة سعدالسلطنه. تاریخ مراجعه: 17/03/1401، قابل دسترسی در https://behsazi.qazvin.ir/saad
خدادادی آق‌قلعه، فاطمه و عسگری، علی. (1400). بررسی رابطة نفوذپذیری و حضور زنان در شهرک‌های مسکونی (نمونة موردی: شهرک مسکونی هزار دستگاه و دولت‌آباد تهران). پژوهش‌های میان‌رشته‌ای زنان، 3(1)، 35-46.
رحمانی فیروزجایی، مهرداد و محمدی، مریم. (1397).  تحلیلی بر تأثیر رؤیت‌پذیری و دسترسی‌پذیری به نشانة  شهری در ارتقاء خوانایی. معماری و شهرسازی پایدار، 6(2)، 35-49.
سجادزاده، حسن و سهرابی، ندا. (1400). مقایسة تطبیقی تحولات ساخت کالبد و ساخت معنا با تأکید بر تحلیل هم‌پیوندی فضایی (موردشناسی: بازار همدان). جغرافیا و آمایش شهری- منطقه‌ای، 11(39)، 165-198.
سخاوت‌دوست، نوشین و البرزی، فریبا. (1398). بازتاب نقش نشانه‌شناسی در فرایند گذر از فضا به مکان در مجموعة تاریخی سعدالسلطنه قزوین. مطالعات شهری، (32)، 47-64.
سلطانی‌فرد، هادی و قاسمی، ایرج. (1397). اثرات دگرگونی ساختار بر ادراک منظر در بافت تاریخی منطقة 12 شهر تهران. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 9(33)، 27-38.
شکیبامنش، امیر و حکیمی، یاسمن. (1396). بررسی تأثیر رؤیت‌پذیری فضای کالبدی بر رفتار عابران پیاده در میادین شهری با کمک تحلیل‌های مبتنی ‌بر آیزویست سه‌بعدی (مطالعه موردی: سبزه‌میدان تهران). مطالعات شهری، (25)، 101-115.
ضرغامی، اسماعیل؛ قمبران، عبدالحمید؛ سعادتی وقار، پوریا و ضامنی، مرتضی. (1397). نقش خوانایی کالبدی بر امنیت بوستان‌های شهری نمونة موردی: بوستان مردم همدان. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 8(32)، 17-31.
فکوهی، ناصر و دودانگه، زهره. (1397). ابهام نشانه‌شناختی و تأثیر آن بر خوانایی فضای کلان‌شهری (مطالعه موردی: زیرگذر چهارراه ولیعصر در شهر تهران). پژوهش‌های انسان‌شناسی ایران، 8(1)، 27-50.
قاسمی، ایرج و سلطانی‌فرد، هادی. (1398). تحلیل عوامل مؤثر در بازتولید منظر شهری پس از بهسازی و نوسازی بافت (مطالعه موردی: منطقه 12 تهران). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 7(1)، 171-188.
لینچ، کوین. (1376). تئوری شکل خوب شهر (ترجمة سیدحسین بحرینی). تهران: دانشگاه تهران.
لینچ، کوین. (1395). سیمای شهر (ترجمة منوچهر مزینی). تهران: دانشگاه تهران.
مجابی، سید مهدی. (1388). در جستجوی هویت شهری قزوین. تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.
محمودی بختیاری، بهروز و ربانی، رویا. (1396). بازنمایی خوانایی شهرهای شمال در آثار اکبر رادی: مطالعة موردی دو نمایشنامة روزنه آبی، و پلکان. هنرهای زیبا، 22(3)، 83-90.
معماریان، ملیحه و زمانی، بهادر. (1397). تدوین چارچوب طراحی شهری برای مرکز شهر قم با رویکرد افزایش خوانایی و تصورپذیری. آرمان‌شهر، (25)، 301-317.
مدنی‌پور، علی. (1387). طراحی فضای شهری: نگرشی بر فرایندی اجتماعی- مکانی.( ترجمة فرهاد مرتضایی). تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
نصیری هنده خاله، اسماعیل؛ حکمت‌نیا، حسن؛ اسمعیلی، فضل‌الله؛ رضاعلی، منصور و جمالی هنجی،  فهیمه. (1401). بررسی مؤلفه‌های کالبدی- محیطی تاثیرگذار بر امنیت گردشگران در بافت‌های تاریخی شهر یزد. کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی، 10(1)، 101-119.
نیک‌کار، محمد؛ صادقی، علیرضا و شمس، فاطمه. (1399). تحلیل تأثیر احداث زیرگذر خیابان کریم‌خان زند شیراز به عنوان پروژة محرک توسعه بر ادراک شهروندان از کیفیت‌های محیطی. معماری و شهرسازی ایران، 11(2)، 35-56.
ورمقانی، حسنا. (1400). رویکردی تحلیلی بر خصلت دعوتگری مساجد معاصر (بررسی موردی: مساجد تهران). پژوهش‌های معماری اسلامی، 9(30)، 123-143.
 
Cullen, G. (1995). The Concise Townscape.London: Routledge.
Gibson, J.J. (1986). The Ecological Approach to Visual Perception. New York: Psychology Press.
Godoy-Shimizu, D; Steadman, P. & Evans, S. (2021). Density and morphology: from the building scale to the city scale. Buildings and Cities, 2(1), 92–113.
Hillier, B. & Iida, S. (2005). Network and Psychological Effects in Urban Movement. In A.G. Cohn & A.D. Mark (eds), Spatial Information Theory, Lecture Notes in Computer Science. Berlin/ Heidelberg: Springer, pp. 475-490.
Sun, G., Webster, Ch. & Chiaradia, A. (2017). Ungating the city: A permeability Perspective. Urban Studies, 1-17.