واکاوی پشیران‌های مؤثر و تدوین سناریوهای توسعۀ گردشگری ماجراجویانه در کویر مرنجاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر دکتری جامعه‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران.

چکیده

امروزه گردشگری ماجراجویانه سریع‌ترین بخش گردشگری روبه‌رشد در جهان را دارد و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای توسعة پایدار در کشور میزبان مورد توجه قرار گرفته است. کویر مرنجاب در ایران، به‌عنوان یک ناحیة ممتاز، قابلیت تبدیل‌شدن به یک نمونة محرک توسعة پایدار را دارد. عوامل متعددی بر تحقق این مهم تأثیرگذار هستند. این مقاله قصد دارد با رویکرد آینده‌پژوهی نشان دهد که چه مؤلفه‌هایی باعث می‌شود گردشگری ماجراجویانه به گونه‌ای توسعه یابد که سهم آن در روند توسعة پایدار مقصد، بهینه شود؛ یعنی شاخص‌ رشد اقتصادی را افزایش داده و برای جامعة بومی رفاه اجتماعی به ارمغان آورد، ضمن آنکه مخاطرات زیست محیطی نیز کاهش یابد. در این پژوهش، ساخت مفاهیم و الگوها با استفاده از دو استراتژی شناسایی پیشران‌های کلیدی با نرم‌افزار میک‌مک و سناریونویسی با نرم افزار سناریوویزارد انجام شده‌اند. دوازده پیشران‌ کلیدی از طریق سناریوهای سازگار و قوی برای هر متغیر در سه وضعیت مختلف (تداوم، وخامت و رشد) تبیین شد. یک سناریوی قوی و سه سناریو با سازگاری بالا که احتمال وقوع بیشتری دارند، حاکی از تداوم روند کنونی در آیندة میان‌مدت است. نتایج نشان می‌دهد، خصوصی‌سازی در حوزة گردشگری، بیشترین ارزش سازگاری را در بین دیگر وضعیت‌های احتمالی داراست.

کلیدواژه‌ها


بسته‌نگار، مهرنوش، حسنی، علی و خاکزار بفرویی، مرتضی. (1396). طراحی مدل مفهومی گردشگری خلاق. گردشگری و توسعه، 6(2)، 81 - 108.
خاکساری، علی و دهقانی، معصومه. (1393). ظرفیت گردشگری ماجراجویانه در کویرهای ایران با استفاده از تکنیک (SWOT). مطالعات مدیریت گردشگری، 9(27)، 1-22.
رضوانی، محمدرضا؛ بدری، علی و ترابی، ذبیح‌الله. (1398). بررسی ادراک ذی‌نفعان از تحقق گردشگری حامی فقرا در روستاهای منتخب استان سمنان. مطالعات اجتماعی گردشگری، 7(1)، 1-24.
صابری‌فر، رستم و نیت‌مقدم، صالحه. (1397). تحلیل میزان موفقیت در دستیابی به شهرهای خلاق و نوآور (مطالعة موردی: شهر فردوس)، مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، (44)، 613-627.
صابری‌فر، رستم. (1399). نقش گردشگری خلاق در ماندگاری گردشگران و اثر آن بر توسعة اقتصادی (نمونة موردی بشرویة خراسان جنوبی). برنامه‌ریزی و آمایش فضا، 24(4)، 177-207.
صادقیان، نجمه؛ کیانی سلمی، صدیقه و غلامی، یونس. (1399). شناسایی عوامل اثربخش بر توسعة گردشگری خلاق و تأثیر آن بر پایداری رفتار از دیدگاه گردشگران در مناظق روستایی شهرستان بروجن. پژوهش‌های روستایی، 11(4)، 696-711.
صفاری، مرجان؛ حیدری، کلثوم و لطیفی‌فرد، مهدی. (1399). تأثیر مشارکت پایدار در گردشگری ماجراجویانه بر توانمندسازی زنان. مطالعات مدیریت ورزشی، 12(59)، 113-134.
ضرغام ‌بروجنی، حمید و صداقت، مریم. (1397). مدل فرآیندی توسعه پایدار گردشگری جمهوری اسلامی ایران، نظریة داده‌بنیاد با تأکید بر برنامه‌های پنج سالة توسعة اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی. گردشگری و توسعه، 7(3)، 25-73.
کردوانی، پرویز. (1375). مناطق خشک. ج. 2. تهران: مؤسسة انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
کردوانی، پرویز. (1383). جاذبه‌های گردشگری بیابان‌ها و کویرهای ایران. کیهان فرهنگی، (221)، 23-28.
کریمی، جواد؛ سلطانیان، لیلا و بجانی، ابوالفضل. (1399). طراحی مدل توسعة گردشگری ماجراجویانة ورزشی براساس نظریة داده‌بنیاد. مطالعات مدیریت ورزشی، 12(60)، 61-82.
محرم‌زاده، مهرداد؛ گنجی ایمچه، حسین؛ حسینی، میرابراهیم و گنجی ایمچه، محسن. (1399). تدوین راهبردهای ایجاد قطب گردشگری ماجراجویانه در کوهستان‌های اردبیل با استفاده از تکنیک (SWOT). پژوهش‌های فیزیولوژی و مدیریت در ورزش، 12(3)، 185-191.
میرتقیان رودسری، سیدمحمد. (1398). آسیب‌شناسی کاربرد مدل‌سازی معادلات ساختاری در پژوهش‌های ایرانی گردشگری. گردشگری و توسعه، 8(3)، 124-146.
 
Arcad, J., Godet, M., Meunire, F. & Roubelat, F. (2003). Structural Analysis with whe MICMAC Method & Actors› Strategy with MACTOR Method. Futures Research Methodology, 7(33), 20-41.
Asmelash, A. G. & Kumar, S. (2019). The Structural Relationship between Tourist Satisfaction and Sustainable Heritage Tourism Development in Tigrai, Ethiopia. Heliyon, 5(3), e01335.
Beedie, P. (2003). Mountain Guiding and Adventure Tourism: Reflections on the Choreography of the Experience. Leisure Studies, 22(2), 147-167.
Bowitz, E. & Ibenholt, K. (2009). Economic Impacts of Cultural Heritage - Research and Perspectives. Journal of Cultural Heritage, 10(1), 1–8.
Bright, A. (2014). Spatial Analysis of Tourism Income Distribution Inx, the Accommodation Sector in Western Uganda. Tourism and Hospitality Research, 3(21), 1-8.
Buckley, R. (2004). The Effects of World Heritage Listing on Tourism to Australian National Parks. Journal of Sustainable Tourism, 12(1), 70–84.
Buhalis, D. (2000). Marketing the Competitive Destination of the Future. Tour Manage, 21(1), 97–116.
Carter, R. W., Thok, S., O’Rourke, V. & Pearce, T. (2015). Sustainable Tourism and Its Use as a Development Strategy in Cambodia: a Systematic Literature Review. Journal of Sustainable Tourism, 23(5), 797–818.
Chen, C. F. & Chou, S. H. (2019). Antecedents and Consequences of Perceived Coolness for Generation Y in the Context of Creative Tourism-A Case Study of the Pier 2 Art Center in Taiwan. Tourism Management, (72), 121-129.
Chol, H. S. (2003). Measurement of Sustainable Development Progress for Managing Community Touris (Unpublished Ph.D. Thesis IN Tourism). US, Texas A&M University.
Du Cros, H. (2001). A New Model to Assist in Planning for Sustainable Cultural Heritage Tourism. International Journal of Tourism Research, 3(2), 165–170.
Farid, S. M. (2015). Tourism Management in World Heritage Sites and Its Impact on Economic Development in Mali and Ethiopia. Procedia-Social and Behavioral Science, (211), 595–604.
Joppe, M. (2018). Tourism Policy and Governance: Quo Vadis? Tourism Management Perspectives. Tourism Management Perspectives, (25), 201-204.
Kim, H. (2013). The Concept & Strategy of Creative Tourism Policy of Korean Tourism. Journal of Global Tourism Research, (2), 8- 20.
Kosow, H., & Gabner, R. (2008). Methods of Future and Scenario Analysis: Overview, Assessment, and Selection Criteria (DIE Studies, 39). Bonn: Deutsches Institut für Entwicklungspolitik gGmbH.
Pearce, D. G. & Butler, R. W. (Eds.). (1993). Tourism Research: Critiques and Challenges. London: Routledge.
Richards, G. & Raymond, C. (2000). Creative Tourism. Atlas News, (23), 16- 20.
Seyfi, S., Hall, C. M. & Fagnoni, E. (2018). Managing World Heritage Site Stakeholders: a Grounded Theory Paradigm Model Approach. Journal of Heritage Tourism, 1(1), 1–17.
Smith, J., Reid, S. & McCloskey, R. (2007). The Effectiveness of Regional Marketing Alliances: A Case Study of The Atlantic Canada Tourism Partnership 2000– 2006. Tourism Management, 29(3) 581-593.
Soria, A. C. R. & Molendowska-Ruiz, J. E. (2014). Reinventing Costa del Sol Through Creative Tourism. Retrieved Octobr 19, 2021, from http://www.slideshare.net/AntonioCarlos11/reinventing-costa-del-sol-through-creative-tourism-byeconomia-creativa-consultancy-november-2014-41948013
Trauer, B. (2006). Conceptualizing Special Interest Tourism- framework for Analysis. Tourism Management, 27(2), 183-200.
Voros, J. (2003). A Generic for Sight Process Framework. For Sight, (5), 10-21.
Vujadinovic, S., Sabic, D., Joksimovic, M., Golic, R., Gajic, M., Zivkovik, L. & Milincic, M. (2013). Possibility for Mountain-Based Adventure Tourism: the Case of Serbia. Bulletin of Geography. Socio–Economic Series, (19), 99–111.
Weber, K. (2001). Outdoor Adventure Tourism, A Review of Research Approaches. Annals of Tourism Research, 28(2), 360-377.
Yun, H. J., & Zhang, X. (2016). Cultural Conservation and Tourism Development in the Consolidation Stage of the Tourism Area Life Cycle Model. Tourism Planning & Development, 14(3), 1–16.
Zhang, Y., & Xie, P. F. (2019). Motivational Determinates of Creative Tourism: a Case Study of Albergue Art Space in Macau. Current Issues in Tourism, 22(20), 2538-2549.