تبیین الگوی شناختی گردشگری روستایی با رویکرد منظر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر دکتری معماری منظر، دانشکدۀ معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران.

چکیده

روستا، محصول امتزاج عناصر طبیعی و مصنوع بر پایة معیشت است و از فرهنگی یکپارچه تبعیت می‌کند. شکل‌گیری ارگانیک خانه‌های روستایی با مصالح بوم‌آورد، در هر پهنه از جغرافیای ایران منجر به شکل‌گیری گسترة وسیعی از مناظر روستایی از جنوب تا شمال و شرق تا غرب شده است، به گونه‌ای که می‌توان برای هریک ویژگی‌های متمایزی برشمرد که منجر به شناخت و ادراکی متفاوت از دیگری می‌شود. فرهنگ به عنوان مؤلفه‌ای غیرفیزیکی، با ایجاد تأثیرات فیزیکی در روستا، منجر به تنوع گستردة منظر روستا می‌شود. همچنین جغرافیای متنوع مانند پوشش گیاهی، جانوری و آب‌وهوا، تأثیر مستقیم بر شیوۀ زندگی روستاییان و سرزمین داشته و شکل منحصربه‌فردی از «منظر روستایی» را به وجود می‌آورند. اقتصاد گردشگری به عنوان مفهومی نوین در پایداری و گسترش روستاها، امروزه به یکی از مهم‌ترین مباحث مرتبط با مفهوم روستا بدل شده ‌است. گردشگری روستایی با خوانش و تعمیق در فرایندهای منظر روستایی، به انتقال و گسترش تجربیات ادراکی ساکنین روستا به گردشگران، کمک می‌کند. این نوشتار درصدد است با معرفی وجوه متفاوت مفهوم روستا، به تبیین منظر روستایی -به عنوان نقطۀ اتصال طبیعت و زندگی اجتماعی- از نگاه گردشگری پرداخته و با ارائة الگویی شناختی، مهم‌ترین مؤلفه‌ها در شناخت گردشگری روستایی جهت آشنایی گردشگران را تعیین نماید.
 
جهت شناخت گردشگران معین سازد.

کلیدواژه‌ها


انوری، محمدرضا؛ بلوچی، عثمان و هاشمزهی، ابراهیم. (1391). نقش محوری گردشگری روستایی در توسعۀ نواحی روستایی، مطالعۀ موردی: روستاهای ناحیۀ تفتان، شهرستان خاش. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 3(9 و 10)، 67-86.
پورروحانی، ماجده؛ پورجعفر، محمدرضا و یدقار، علی. (1395). اهداف، ارکان و الزامات برنامه‌ریزی گردشگری روستایی با تأکید بر بوم-گردشگری (نمونۀ مطالعاتی: روستای شیاده، شهرستان بابل). مسکن و محیط روستا، 35(155)، 109- 126.
تقوایی، سیدحسن. (1392). منظر روستایی و جلوه‌های پرداخت محیط طبیعی. مسکن و محیط روستا، 7(143)، 20-38.
جعفری، هرمز؛ عباسی، حجت و خیراندیش، مهدی. (1396). بررسی ادبیات شفاهی و فرهنگ عامۀ روستای کندازی مروشت فارس. سومین کنفرانس بین المللی علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، مرکز توانمندسازی مهارت‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه.
حبیبی، محسن. (1375). از شار تا شهر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
خاتون‌آبادی، سیداحمد و راست‌قلم، مهدی. (1390). سنجش ارکان چهارگانۀ گردشگری روستایی با استفاده از تکنیک SWOT مطالعۀ موردی: روستاهای هدف گردشگری استان چهارمحال و بختیاری. اقتصاد و توسعۀ کشاورزی (علوم و صنایع کشاورزی)، 25(3)،330- 338.
دونادیو، پیر. (1392). منظر به‌مثابۀ دارایی مشترک. منظر، 5(23)، 36-38.
راهب، غزال. (1386). درنگی در مفهوم روستا. محیط‌شناسی، 33(41)، 105-116.
زرفروشان، احد. (1354). تیپ‌شناسی روستایی. تبریز: نوبل.
سامه، رضا. (1388). گردشگری و قابلیت‌های روستا. منظر، 1(5)، 76-78.
سامه، رضا و سامه، آسیه. (1393). بن‌مایه‌های محیطی و منظرین: انگیزة توسعۀ گردشگری روستایی. منظر، 6(29)، 40-45.
شریف‌زاده، ابوالقاسم و مراد نژادی، همایون. (1381). توسعۀ پایدار و توریسم روستایی. جهاد، (250 و 251)، 52- 63.
عطازاده، ابراهیم و محمودی زرندی، مهناز. (1396). بررسی چگونگی تأثیر طراحی محیطی بومی بر گردشگری روستایی (نمونۀ موردی: منطقۀ ارس). پژوهش در علوم، مهندسی و فناوری، 3(3)، 18-35.
فاضلی، نعمت‌الله. (1387). مدرنیته و مسکن (رویکرد مردم‌نگارانه به مفهوم خانه، سبک زندگی روستایی و تحولات امروزین آن). تحقیقات فرهنگی، 1(1)، 25-63.
فراهانی، حسین و منوچهری، سوران. (1394). شناسایی موانع و مشکلات توسعۀ گردشگری در نواحی روستایی هدف گردشگری غرب شهرستان مریوان. پژوهش و برنامه‌ریزی روستایی، 4(1)، 161- 172.
قاسمی، ایرج. (1388). برنامه‌ریزی کالبدی حوزه‌های گردشگری روستایی. تهران: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.
کریم‌زاده، حسین؛ ولایی، محمد و منافی‌آذر، رضا. (1395). نقشِ تنوع‌بخشی به فعالیت‌ها در پایداریِ اقتصادِ روستایی، مطالعۀ موردی: دهستانِ مرحمت‌آباد میانی، شهرستان میاندوآب. آمایش جغرافیایی فضا، 6(20)، 129-144.
ماهان، امین و منصوری، سیدامیر. (1396). مفهوم منظر با تأکید بر نظر صاحب‌نظران رشته‌های مختلف. باغ نظر، 14(47)، 17-28.
ناصری، سینا. (1397). بررسی منظر روستایی استان کرمان به ‌عنوان میراثی در خطر. منظر بومی کرمان: یافته‌های اکتشافی سفر پژوهشگران منظر. تهران: انتشارات پژوهشکده نظر.

Adeyinka-Ojo, S. F., Khoo-Lattimorea, C. & Nair, V. (2014) A Framework for Rural Tourism Destination Management and Marketing Organizations. Social and Behavioral Sciences, (144), 151–163.
Ayazlar, G. & Ayazlar, R. A. (2015). Rural Tourism: A Conceptual Approach. In C. Avcikurt, M. Dinu, N. Hacioglu, R. Efe, A. Soykan (Eds.), Tourism, Environment and Sustainability. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press.
Dashper, K. (2014). Rural Tourism: An International Perspective. Newcastle: Cambridge Scholars Publishing.
Kostas, E. (2002) Rural Tourism: An Opportunity for Sustainable Development of Rural Areas. Retrieved April 15, 2018 from http://www.sillignakis.com.
Lewis, P. (1979). Axioms for reading the landscape. In D. Meinig (Ed.), The Interpretation of Ordinary Landscapes: Geographical Essays. New York: Oxford University Press.
Soltani Moqadas, R. (2018). The Role of Rural Tourism in Sustainable Rural Development: A Case Study of Shandiz Rural Region, Khorasan Razavi Province, Iran. Journal of Sustainable Rural Development, 2(1-2), 61-76.
Villanueva-Álvaro, J., Mondéjar-Jiménez, J. & Sáez-Martínez, F. (2017). Rural Tourism: Development, Management and Sustainability in Rural Establishments. Sustainability, 9(5), 818.