تحلیل اثرات فرهنگی منفی گردشگری بر جامعۀ میزبان (مطالعۀ موردی: شهر بجنورد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری مدیریت گردشگری دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران.

2 دکتری تخصصی مدیریت گردشگری، سیاست‌پژوه حوزۀ گردشگری

3 کارشناس ارشد MBA، دانشگاه پیام نور تهران غرب، تهران، ایران.

چکیده

در ﺑﺴﻴﺎری از ﻛﺸﻮرﻫﺎ، گردشگری ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ وﺳﻴﻠﻪ ﺑﺮای اﻋﺘﻼی ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺑﻪ‌ﺷﻤﺎر ﻣﻲ‌رود و ﻣﻲ‌ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﺗﻐﻴﻴﺮاﺗﻲ را در جامعۀ ﻣﻴﺰﺑﺎن ایجاد کند. درواﻗﻊ ﮔﺮدﺷﮕﺮی از نظر ماهوی پیش از اینکه ﺑﻪ‌ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﭘﺪﻳﺪۀ اﻗﺘﺼﺎدی ﻣﻄﺮح ﺑﺎﺷﺪ، پدیده‌ای ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ اﺳﺖ. ﺑﻪ‌ﮔﻮﻧﻪ‌ایی ﻛﻪ ﭘﻴﺮاﻣﻮن آن آﺛﺎر ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﺑﺴﻴﺎری ﺷﻜﻞ میﮔﻴﺮد. تحقیق حاضر با هدف تحلیل اثرات منفی فرهنگی گردشگری بر جامعۀ میزبان در شهر بجنورد در تابستان ۱۳۹8 صورت پذیرفته است. جامعۀ آماری این تحقیق خانوارهای ساکن شهر بجنورد هستند و حجم نمونۀ آماری ۳۸۴ نفر است که به شیوۀ نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شده‌اند. تحقیق حاضر، از نظر هدف، کاربردی و براساس روش گردآوری داده‌ها، توصیفی و از نوع پیمایشی است. همچنین از روش معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزار «SmartPls» به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌ها استفاده شده است. نتایج به‌دست‌آمده حاکی از آن است که اثرات فرهنگی منفی و هریک از ابعاد آن (کالایی‌شدن فرهنگ، اقتباس فرهنگی، اثر نمایشی و تغییر فرهنگی) تأثیر مثبت و معناداری بر تغییر در نگرش جامعۀ میزان دارند. همچنین نشان داده شد که متغیر تغییر فرهنگی دارای بزرگ‌ترین مقدار ضریب مسیر است و تأثیر آن نسبت به سایر متغیرها بر تغییر در نگرش جامعۀ میزبان بیشتر است.

کلیدواژه‌ها


ادبی ممقانی، محمد؛ خانی، فضیله؛ سجاسی قداری، حمدالله و فرخی سیس، سعیده. (1393). ارزیابی اثرات توسعۀ گردشگری فرهنگ‌محور در تغییرات اجتماعی-فرهنگی مقاصد روستایی (مطالعۀ موردی بخش کن، دهستان سولقان). برنامه‌ریزی فضایی، 4(2)، ۵۵-۷۸.
امینی، عباس و زیدی، زهرا. (۱۳۹۴). تأثیرات فرهنگی گردشگری در مناطق روستایی از دید جامعۀ محلی (مطالعۀ موردی: روستای ابیانه). تحقیقات جغرافیایی، 30(2)، ۱۳-۳۲.
امینیان، ناصر و حسنی، علی. (1395). عوامل مؤثر بر برند شهری و اولویت‌بندی آنها از دیدگاه گردشگران بین‌المللی، (مطالعۀ موردی برج میلاد تهران). اقتصاد و مدیریت شهری، 4(14)، 115-136.
آزادخانی، پاکزاد؛ حسین‌زاده، جعفر و سلیمی باوندپور، آذین. (۱۳۹۷). بررسی اثرات اجتماعی-فرهنگی توسعة گردشگری شهری ایلام، جغرافیای اجتماعی شهری، 5(1)، ۱-۱۵.
بهاری، عیسی و بابانسب، رسول. (۱۳۹۴). تحلیلی بر نگرش جامعۀ میزبان به اثرات اقتصادی، اجتماعی-فرهنگی و زیست‌محیطی گردشگری (مطالعۀ موردی: شهرستان شبستر). اولین کنگرۀ بین‌المللی زمین، فضا و انرژی پاک، اردبیل، دانشگاه محقق اردبیلی.
تقدیسی، احمد؛ مرادی، نصرت و بهاری، عیسی. (1391). سنجش سطح برخورداری عشایر استان‌های ایران با استفاده از فنون تحلیل عاملی و تحلیل خوشه‌ای. مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 3(9و10)، 121-152.
خاکساری، علی؛ ابراهیم‌نیا سماکوش، سعید؛ دامادی، محمد و معزز، وحید. (۱۳۹۲). ارزیابی تأثیرات اجتماعی-فرهنگی گردشگری شهری بر نحوۀ زندگی مردم شهر بابلسر. برنامه‌ریزی و توسعۀ گردشگری، 2(7)، ۱۲۶-۱۴۷.
زاهدی، شمس‌السادات. (۱۳۸۵). مبانی توریسم و اکوتوریسم پایدار با تأکید بر محیط زیست. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی تهران.
سحابی، جلیل و مرادی، عبدالله. (۱۳۹۰). تحلیل اثرات فرهنگی و اجتماعی گردشگری. اولین همایش بین‌المللی مدیریت گردشگری و توسعۀ پایدار، مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت.
علیقلی‌زاده فیروزجایی، ناصر؛ رمضان‌زاد لسبوئی، مهدی و اسماعیلی، مجید. (۱۳۹۳). سنجش نگرش و گـرایش جامعة میزبان به توسعة گردشگری در نواحی روستایی مناطق بیابـانی و کـویری (مطالعـة مـوردی: نـواحی روستایی شهرستان خور و بیابانک). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 5(18)، ۳۷-۵۳.
غنیان، منصور؛ قدیری معصوم، مجتبی؛ مطیعی لنگرودی، سیدحسن و زرافشانی، کیومرث. (۱۳۸۹). تحلیل ابعاد گردشگری روستایی با رویکرد جنسیتی از دیدگاه جامعۀ میزبان (مطالعه موردی: منطقه اورامان). زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، 8(3)، ۹۳-۱۰۹.
کروبی، مهدی؛ احمدی، ساسان و رسولی، محمد. (۱۳۹۵). ارزیابی اثرات اجتماعی-فرهنگی گردشگری بر جامعۀ میزبان (مورد مطالعه: شهر بانه). مطالعات اجتماعی گردشگری، 4(8)، ۱-۲۱.
وثوقی، لیلا و خوش‌نمک، صادق. (۱۳۹۴). تبیین تفاوت‌های میان فرهنگی در گردشگری مبتنی بر درک جامعة محلی مورد مطالعه: ناحیة قره‌داغ (ارسباران). تحقیقات فرهنگی ایران، 8(2)، ۹۵-۱۲۹.
یوسفی، جواد و شریفی تهرانی، محمد. (۱۳۹۵). تحلیلی بر اثرات اجتماعی و فرهنگی توسعۀ گردشگری (مطالعۀ شهرستان بیرجند). راهبرد توسعه، 12(48)، ۱۳۷-۱۵۵.

Ahammed, S. S. (2010). Examining the Cox Bazar Residents’ perception of social, cultural, economic, and environmental effects of tourism in Bangladesh (Master thesis) North South University, Bangladesh.
Andereck, K. & Vogt, C. (2000). The relationship between residents attitudes toward tourism and tourism development options. Travel Research, 3 (39), 27 36.
Aref, F. (2011). The effects of tourism on quality of life: a case study of Shiraz, Iran. Life Science, 8(2), 26-30.
Baiwa, J. E. M. (2000). The socio-economic and environmental impacts of tourism development on the Okavango Delta, north-western Botswana. Arid Environments, (54), 447-467.
Byrd, E., Bosley, H. & Dronberger, M. (2009). Comparisons of stakeholder perceptions of tourism impacts in rural eastern North Carolina. Tourism Management, 30(1), 693-703.
Chuang, Sh. (2013). Residents’ attitudes toward rural tourism in Taiwan: a comparative viewpoint. International Journal of Tourism Research, 15(2), 152-170.
Eghbali, N., Bakhshandeh Nosrat, A. & Alipour, K. (2011). Effect of positive and negative rural tourism (case study: rural Semnan province). Geography and Regional planning, (2), 63-76.
George, E. W., Mair, H. & Reid, D. G. (2009). Rural Tourism development: Localism and Cultural Change. Bristol, Buffalo, Toronto: Channel View Publication.
Haralambopoulos, N. & Pizam, A. (1996). Perceived impacts of tourism: The case of Samos. Annals of Tourism Research. 23(3), 503-526.
Látková, P., & Vogt, C. A. (2012). Residents’ Attitudes toward Existing and Future Tourism Development in Rural Communities. Travel Research, 51(1), 50-67.
Lepp, A. (2007). Residents’ attitudes towards tourism in Bigodi village, Uganda. Tourism Management, (28), 876-885.
Mathieson, A. & Wall, G. (1982). Tourism: Economic, Physical and Social Impacts. New York: Logman.
Nunkoo, R. & Ramkissoon, H. (2007). Residents’ perceptions of the socio-cultural impact of tourism in Mauritius. Anatolia, 18(1), 138–145.
Ray, N., Das, D. K., Sengupta, P. P. & Ghosh, S. (2012). Rural tourism and its impact on socioeconomic condition: evidence from west Bengal, India. Global Journal of Business Research, 6(2), 11-22.
Reid, D. (2003).Tourism, Globalization and Development: Responsible Tourism Planning. London: plutopres.
Singla, M. (2014). A case study on socio-cultural impacts of tourism in the city of Jaipur, Rajasthan: India. Business Management & Social Sciences Research, 3(2).
Tamara, R. (2002). The socio cultural impacts of tourism (Research paper). Budapest University of Economic, Sciences-Tourism.